ภาพรวมกิจกรรมการดำเนินงานและความเปลี่ยนแปลงของชุมชน
การอบรมเชิงปฏิบัติการเกี่ยวกับการใช้หญ้าแฝกเพื่อป้องกันการพังทลายของตลิ่งและฟื้นฟูพื้นที่ริมน้ำ และการแปรรูปผลิตภัณฑ์จากหญ้าแฝก
คณะผู้วิจัยได้เข้าพบและสัมภาษณ์ข้อมูลเชิงลึกผู้บริหารหรือผู้แทนจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในจังหวัดอ่างทองเพื่อให้ได้ข้อมูลครบถ้วนถูกต้องและเพื่อนำผลจากการวิเคราะห์แบบสอบถามและผลจากการประชุมกลุ่มย่อย (small group discussion) นำมาสู่การวิพากษ์ (ร่าง) รูปแบบการพัฒนาและเพิ่มมูลค่าเศรษฐกิจหมุนเวียนอย่างมีส่วนร่วม ในส่วนการสัมภาษณ์ข้อมูลเชิงลึกนั้นมีคณะผู้วิจัยประกอบด้วย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.หวานใจ หลำพรม หัวหน้าโครงการวิจัย และผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุรศักดิ์ โจถาวร ผู้ร่วมวิจัยได้ลงพื้นที่เข้าพบเพื่อสัมภาษณ์ผู้บริหารและตัวแทนหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องจำนวน 7 หน่วยงาน ดังนี้
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี มีความตระหนักในภารกิจที่ช่วยปลูกฝังและเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม โดยในหลักสูตรที่มีการเรียนการสอนที่มุ่งเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้ผ่านรายวิชาต่างๆ ที่เปิดสอนในมหาวิทยาลัย โดยในรายวิชา 01-110-004 สังคมกับสิ่งแวดล้อม เป็นรายวิชาศึกษาทั่วไปที่เปิดสอนให้นักศึกษาในระดับปริญญาตรีในหลายหลักสูตร ในการนี้ ผศ.ดร.หวานใจ หลำพรม หัวหน้าโครงการวิจัย ได้บูรณาการผลการวิจัยเรื่อง รูปแบบการพัฒนาและเพิ่มมูลค่าเศรษฐกิจหมุนเวียนอย่างมีส่วนร่วมเพื่อการอนุรักษ์แม่น้ำเจ้าพระยาของเครือข่ายภาคประชาชนในจังหวัดอ่างทอง เป็นกิจกรรมการเรียนการสอน คือ กิจกรรม RMUTT รักษ์แม่น้ำเจ้าพระยา..ร่วมด้วยช่วยคิด แนวทางการเพิ่มมูลค่าเศรษฐกิจหมุนเวียนอย่างมีส่วนร่วมเพื่อการอนุรักษ์แม่น้ำเจ้าพระยา” โดยปีการศึกษา 2567 ตลอดทั้งสองภาคการศึกษาได้มีนักศึกษาที่ร่วมกิจกรรมนี้รวมจำนวน 236 คน และคณะผู้วิจัยจะขยายผลกิจกรรมไปยังปีการศึกษาต่อไป อนึ่ง ผลการวิจัยนี้อยู่ระหว่างการขยายผลไปยังกลุ่มครูอาจารย์ในสถานศึกษาจังหวัดอ่างทอง ซึ่งอยู่ระหว่างการพัฒนากิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการร่วมกับสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดอ่างทอง ต่อไป
กิจกรรม “การประดิษฐ์ผลิตภัณฑ์จากหญ้าแฝกเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์แม่น้ำเจ้าพระยาบนฐานแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน” โครงการวิจัยได้รับความอนุเคราะห์จากศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอภาชี จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งเป็นศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ที่มีองค์ความรู้หลากหลายและตั้งอยู่ในจังหวัดใกล้เคียงให้ความอนุเคราะห์วิทยากร วัสดุอุปกรณ์ และองค์ความรู้เพื่อมาถ่ายทอดความรู้และฝึกปฏิบัติ ดังนี้
วิทยากรจากศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอภาชี จังหวัดพระนครศรีอยุธยา สาธิตวิธีทำ “กระถางจากหญ้าแฝกแห้ง ฟางแห้ง หรือผักตบชวา” โดยมีวิธีการทำและวัสดุอุปกรณ์ดังนี้
ผลลัพธ์จากงานวิจัยที่มุ่งประยุกต์แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียนสู่การอนุรักษ์แม่น้ำเจ้าพระยาอย่างมีส่วนร่วม เน้นการส่งเสริมบทบาทของเครือข่ายภาคประชาชนในจังหวัดอ่างทองเป็นศูนย์กลาง ผ่านกิจกรรมการเรียนรู้ การผลิตภัณฑ์จากวัสดุเหลือใช้ และการสร้างเศรษฐกิจฐานรากที่ยั่งยืน แล้วนำเสนอผ่าน “บันได 5 ขั้น” ที่สามารถนำไปใช้จริงในระดับชุมชน คู่มือฉบับนี้จึงไม่เพียงเป็นแนวทางเชิงวิชาการเท่านั้น แต่ยังเป็นแรงบันดาลใจให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างยั่งยืนในระดับพื้นที่ด้วยพลังของประชาชน
กลุ่มงานส่งเสริมสัมมาชีพชุมชน สำนักเสริมสร้างความเข้มแข็งชุมชน กรมการพัฒนาชุมชน. (2560). แนวทางการจัดตั้งและพัฒนากลุ่มอาชีพ. บริษัท สไตล์ครีเอทีเฮ้าส์ จำกัด.
จำนงค์ อดิวัฒนสิทธิ์, เสาวคนธ์ สุดสวาท, เฉลี่ยว ฤกษ์รุจิพิมล, ประพีร์ วิริยะสมบูรณ์, สุดา ภิรมย์แก้ว, และสุรพันธ์ เพชราภา. (2545). สังคมวิทยา (พิมพ์ครั้งที่ 10). มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
จิตติ มงคลชัยอรัญญา. (2540). การศึกษาชุมชนเพื่อการพัฒนา. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
เบญจมาศ อยู่ประเสริฐ. (2556). กลุ่มและเครือข่ายในงานส่งเสริมการเกษตร. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ. (2562). แผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ 20 ปี (พ.ศ.2561–2580). สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ.
http://www.onwr.go.th/wpcontent/uploads/2019/09/แผนแม่บทฯน้ำ20ปี-A4-Final.pdf
หวานใจ หลำพรม, พิมพ์นภัส ภูมิกิตติพิชญ์, สตรีไทย พุ่มไม้, และนภาลัย มีลา. (2564). รูปแบบและบทบาทเครือข่ายภาคประชาชนในการอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำ ศึกษากรณีเครือข่ายภาคประชาชนในเขตอำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร. สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน).
องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน). (2023). แนวทางการประยุกต์ใช้หลักเศรษฐกิจหมุนเวียนเพื่อลดก๊าซเรือนกระจกในองค์กร. องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน).
Accenture. (2015). Waste to wealth: Creating advantage in a circular economy. https://www.accenture.com/us-en/insight-creating-advantage-circular-economy
Ellen MacArthur Foundation. (2013). Towards a circular economy Vol.1: Economic and business rationale for an accelerated transition. https://ellenmacarthurfoundation.org
European Commission. (2020). Circular economy action plan: For a cleaner and more competitive Europe. https://ec.europa.eu
International Organization for Standardization (ISO). (2022). Circular economy: The role of conformity assessment (ISO PUB100471). https://www.iso.org/publication/PUB100471.html
Potting, J., Hekkert, M., Worrell, E., & Hanemaaijer, A. (2017). Circular economy: Measuring innovation in the product chain (9R Framework). PBL Netherlands Environmental Assessment Agency.
Fairphone. (2023). Our modular phones. https://www.fairphone.com
UN Economic and Social Council. (2018). Circular economy for the SDGs: From concept to practice. https://www.un.org